Bên lề chuyến làm việc của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tại Hà Lan: Thảm họa môi trường trong một quốc gia ở mức độ nào thì quốc tế được can thiệp?

(Phapluatmoitruong.vn) – GS-TS-LS. Nguyễn Vân Nam nói rằng người bị thiệt hại không phải là người đi kiện. Đứng ra khởi kiện một vụ án hình sự, khởi kiện hành vi hình sự là một cơ quan đại diện quyền lợi công. Ở Việt Nam là viện kiểm sát nhân dân, còn tại ICC (Tòa án Hình sự quốc tế có trụ sở tại The Hague, Hà Lan) là chánh công tố.

Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) đã có tuyên bố sẽ thụ lý các vụ án liên quan đến hủy hoại môi trường, tàn phá tài nguyên thiên nhiên.

Theo GS-TS-LS. Nguyễn Vân Nam, sông Mekong không chỉ là huyết mạch nuôi sống gần 20 triệu người dân đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), mà còn là nền tảng, yếu tố quyết định bảo vệ môi trường sống của Nam Bộ.

GS-TS-LS. Nguyễn Vân Nam

Việc xây dựng đập ở thượng nguồn, thay đổi dòng chảy tự nhiên của sông Mekong là làm thay đổi cơ bản điều kiện tự nhiên, thay đổi hệ sinh thái dẫn đến hủy diệt môi trường sống ở các vùng đất quanh sông, đặc biệt là vùng ĐBSCL. Đặc biệt nguy hiểm là việc đóng mở đập, thay đổi dòng chảy, hoàn toàn phụ thuộc vào Trung Quốc và các nước quản lý đập.

Mặc dù trong thực tế là chủ trò, là nước duy nhất có thực quyền quyết định trong vấn đề sử dụng hiệu quả, bình đẳng và bảo vệ môi trường sông Mekong, nhưng Trung Quốc không chịu sự ràng buộc quốc tế nào.

“Tuyên bố mới đây của ICC đã mở ra một cơ hội mới, có thể nói là duy nhất cho chúng ta. Điểm khác biệt và cũng là thuận lợi cho chúng ta là ICC thụ lý hồ sơ mà không cần phải được sự đồng ý, chấp thuận của chính phủ các nước liên quan; người nộp hồ sơ yêu cầu điều tra không cần là cơ quan Chính phủ, mà có thể là cá nhân, tổ chức phi chính phủ; đối tượng bị truy tố và trừng phạt có thể là cá nhân (bất kể người đó có địa vị hay giữ chức vụ gì), doanh nghiệp… nghĩa là chủ đầu tư, nhà thầu chính, phụ và hầu hết tất cả những người có liên quan đến tội ác”. GS-TS-LS. Nguyễn Vân Nam, nhận định.

Hồ sơ gửi đến ICC chỉ cần có vừa đủ thông tin và lập luận cần thiết để ICC nhận định rằng, có các dấu hiệu cho thấy hành vi gây ô nhiễm có khả năng trở thành một tội ác chống lại loài người, thì ICC sẽ ra quyết định điều tra.

“Không nghi ngờ gì nữa, xây dựng đập trên thượng nguồn sông Mekong và cách thức can thiệp chủ quan, tùy tiện vào dòng chảy của nó là tội ác chống lại loài người. Nếu đưa hồ sơ sông Mekong cho ICC, nhiều khả năng họ sẽ thụ lý”. GS-TS-LS. Nguyễn Vân Nam, nói.

Sông Mekong đang bị các nước thượng nguồn thi nhau xẻ thịt, nhưng theo các chuyên gia, VN dường như chưa quan tâm đúng mức tới những hiểm họa không thể lường hết – đặc biệt là khả năng tan rã ĐBSCL.

PGS-TS Lê Anh Tuấn, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu biến đổi khí hậu ĐBSCL (ĐH Cần Thơ) cho biết ông đang cùng một số chuyên gia hàng đầu VN đi nói chuyện với đại diện chính quyền và người dân ở một số tỉnh thành ĐBSCL về vấn đề thủy điện trên dòng chính sông Mê Kông (hoạt động do Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright tài trợ). Những người dân tiếp cận thông tin này một cách “rành mạch, đầy đủ” rất bức xúc và lo ngại.

Nhóm PV thường trú Tây Nam Bộ

(Theo Môi trường & Đô thị điện tử)