An Hà báo – một tờ báo ái quốc bị lãng quên?

(Phapluatmoitruong.vn) – Từ thế kỷ XIX, người Nam Kỳ lục tỉnh đã biết lợi dụng chính sách báo chí khá rộng rãi của chế độ thuộc địa để chống các chính sách của thực dân, khai phá một lĩnh vực mới có mục đích xây dựng sinh hoạt truyền thông đại chúng, biến nó thành một thói quen tốt cho quần chúng Nam Kỳ (gọi theo chỉ dụ của vua Minh Mạng triều Nguyễn để phân định các khu vực hành chánh thời đó) trong mục tiêu nâng cao dân trí, tiếp xúc với các hoạt động xã hội, các thông tin xa gần, rút ngắn khoảng cách dân tộc và khu vực, dân tộc và thế giới…

Ngày 01/9/1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam tại bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng. Sau khi tốn nhiều súng, đạn, tàu bè… để xâm chiếm cho bằng được sáu tỉnh Nam Kỳ, Pháp đã tiến hành thực thi nhiều chính sách thống trị từ kinh tế cho đến văn hóa, xã hội ngày càng khắc nghiệt. Pháp bắt đầu thiết lập bộ máy cai trị từ trung ương đến địa phương, thiết lập, phân chia địa giới hành chánh và ra sức khai thác, vơ vét của cải, bóc lột sức lao động… Nam Kỳ, Bắc Kỳ thành xứ bảo hộ, Trung kỳ thuộc quyền cai trị của Vua nhưng có sự giám sát của toàn quyền Pháp.

Nhà bác học Trương Vĩnh Ký được xem là ông tổ của nghề báo chí Việt Nam. Ông thành lập Gia Định báo 1865 tại Sài Gòn. Chủ biên đầu tiên là một người Pháp – ông Ernest Potteaux. Năm 1869 Gia Định báo được bàn giao lại cho ông Trương Vĩnh Ký làm giám đốc và ông Huỳnh Tịnh Của làm chủ bút. Bên cạnh đó, các tờ báo đi tiên phong trong việc thực hiện các mục tiêu chống Pháp bằng “ngòi bút”  như Phan Yên báo cuối thế kỷ XIX (bị đóng cửa ngay sau khi xuất bản số báo đầu tiên). Rút kinh nghiệm của báo này, ngay từ đầu thế kỷ XX, các tờ báo có mục tiêu chấn hưng kinh tế, nâng cao dân trí, duy tân văn hóa, hiện đại hóa văn học… đã ra đời như: Nông cổ mín đàm (nông dân và thương gia uống trà trò chuyện) năm 1901, Lục tỉnh tân văn (1908)…và còn nhiều báo khác nữa trong những giai đoạn về sau như Đông Pháp thời báo, Tân Thế kỷ, Thế giới tân văn, Phụ nữ tân văn… Các báo này có sức tồn tại khá bền do đường lối khôn khéo tránh được sự kiểm soát của thực dân mà vẫn giữ được mục đích canh tân đất nước, nâng cao dân trí, hiện đại hóa văn học…  Hoạt động tự do ngôn luận ở Nam Kỳ có phần tiến bộ và tự do hơn so với Trung Kỳ và Bắc Kỳ.

An Hà báo là một cơ quan thông tin, truyền thông tư nhân, có hình thức tuần báo đã hoạt động trên đất Cần Thơ trong khoảng hơn 13 năm (1917- 1933). Tuần báo này phản ánh rất nhiều điều về đất và người Nam Kỳ lục tỉnh và đặc biệt là những chuyện về Cần Thơ trong những thập kỷ đầu thế kỷ XX.

An Hà báo có cấu trúc nội dung:

– Thông tin kinh tế về Cần Thơ và Nam Kỳ

-Thông tin thương mại: quảng cáo hàng trong và ngoài nước, thực phẩm, đồ hộp, rượu tây bột ngọt Ajino Moto, sữa đặc, dược phẩm đông – tây y, vải, trang sức, mỹ phẩm, máy móc, phân bón, máy cày, xe đạp….

– Thông tin dịch vụ: chăm sóc sức khỏe, thiết kế, cất nhà, dịch vụ quảng bá văn chương, giao thông vận tải…

– Thông tin văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, chính trị, hành chính, an ninh trật tự trong và ngoài tỉnh, sưu tầm và sáng tác văn chương…

Tờ An Hà báo này kêu gọi người dân “xứ mình” ưu tiên sử dụng hàng hóa nội địa để giúp đồng bang bền vững tồn tại, như việc ngày nay hưởng ứng kêu gọi người Việt Nam ưu tiên sử dụng hàng Việt Nam.. Năm 1916 An Hà Báo được thành lập đến năm 1917 thì chính thức đi vào hoạt động và xuất bản số báo đầu tiên. Nhưng đến nay được mấy ai biết đến về sự tồn tại của nó ?

Còn Nhà in An Hà là một cơ sở được sự góp vốn từ các “nhà tư bổn người Pháp và người An Nam trong xứ Cần Thơ” thành lập năm 1915. Tới năm 1934 thì An Hà báo ngưng hoạt động, do vào những năm 1929-1939 tình hình tài chánh thế giới có nhiều diễn biến phức tạp, kinh tế trì trệ, suy thoái nên gặp vô vàn khó khăn, thử thách.

Tờ báo này chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi phong trào Duy Tân do Phan Châu Trinh lãnh đạo và khởi xướng từ năm 1906, đến năm 1908 thì phong trào này bị thực dân Pháp đàn áp xóa bỏ. Phong tào Duy Tân hoạt động với khẩu hiệu “Giáo dục quần chúng để canh tân xứ sở“, chính vì vậy mà đã tác động sâu sắc đến nội dung của tờ báo An Hà.

An Hà Báo chủ yếu mở rộng dân trí, thể hiện và truyền bá văn hóa, tư tưởng, các hoạt động kinh tế, làm ăn mua bán từ trong và ngoài nước. Nội dung chủ đạo của tờ báo này là các hoạt động thương mại, công – nông nghiệp. Mãi cho đến đầu thế kỷ XX Việt Nam vẫn là một nước nông nghiệp kém phát triển so với các nước Châu Á đã thực hiện cải cách kinh tế, nên việc cấp bách của các nhà trí thức yêu nước là phải canh tân đất nước thoát khỏi cảnh nghèo nàn lạc hậu. Đầu thế kỷ XX phong trào báo chí nở rộ ở Nam Kỳ.

An Hà báo là có thể xem là niềm tự hào, vinh dự cho người Cần Thơ nói riêng và người dân miền đất Nam Kỳ nói chung. Đội ngũ lãnh đạo quản lý An Hà báo là những nhà trí thức yêu nước, những nhà kinh doanh tư nhân giỏi có tiếng trong xứ Cần Thơ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long thời đó như thông phán Võ Văn Thơm, Trần Đắc Nghĩa…

Mặc dù An Hà báo là một bản quốc ngữ của tờ báo Le Corrier de l’ Ouest nhưng nội dung và hoạt động điều hành của An Hà báo hoàn toàn độc lập theo phong cách riêng và đã góp phần rất lớn trong việc truyền tải thông tin, khai sáng văn hóa, tri thức cho người bản xứ, góp phần làm dồi dào đa dạng các hoạt động văn hóa của người Cần Thơ nói riêng và vùng miền Tây nói chung.

Từ chỗ chỉ để mở mang tri thức, nâng cao dân trí, các thông tin khoa học trên báo An Hà càng về sau càng có thêm những mục tiêu cụ thể, thiết thực nhằm giúp người dân thuộc địa tìm ra những phương thức làm ăn thực nghiệp để tồn tại cho qua thời gian khó.

Phải chăng, tất cả những điều đã thu thập được từ sự hiện diện của các thông tin khoa học kỹ thuật, công nghệ trên An Hà báo, nhất là trong hai năm cuối cùng chính là sự phản ánh một tâm thế xã hội Nam Kỳ vừa gian khổ, đau thương nhưng cũng giàu sức sống, không cam tâm chịu sự đè bẹp dưới áp lực nặng nề của cơm, áo, gạo tiền thời khủng hoảng, luôn vận động trăn trở, không ngừng học hỏi để tìm ra con đường tồn tại. Đây chính là một điểm đáng quý, đáng ghi nhận, đáng trân trọng trong sự nghiệp truyền thông đại chúng của An Hà báo.

Qua đó cho thấy, báo chí có vai trò rất to lớn trong công cuộc bảo vệ, xây dựng và phát triển đât nước từ khi mới “chập chững” hình thành cho đến ngày nay.

 “Sự cẩu thả trong bất kỳ nghề gì cũng là sự bất lương”.  Nghề ký giả cũng thế, chẳng những đòi sự tỉ mỉ mà còn phải đặt cái “tâm” của người cầm bút trong đó. Dẫu bài báo của mình có sâu, có rộng, có mỏng, có dày hay thế nào đi chăng nữa thì nó cũng là ý kiến của mình không chạy đi đâu được, cũng như người thợ khéo tay cố làm cho “tác phẩm” mình càng thêm sâu sắc, tinh xảo chứ không lý nào lại làm cho món đồ đó trở nên thô kệch.

Ảnh: Gia Định báo, tờ báo quốc ngữ đầu tiên của nước ta

Nam Việt

(Theo Môi trường & Đô thị điện tử)

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here